Van geboorte tot adoptie, pleegzorg en draagmoederschap: welke verlofrechten hebben werknemers en wat betekent dit voor werkgevers?
Premier Rob Jetten en zijn partner Nicolás Keenan maakten onlangs bekend dat zij in 2027 een kind verwachten. Het stel krijgt daarbij hulp van een eiceldonor en draagmoeder. Het nieuws kreeg veel aandacht en roept ook een interessante arbeidsrechtelijke vraag op: hoe zit het eigenlijk met verlofrechten als twee mannen een kind krijgen?
Want hoewel we bij ouderschap vaak denken aan zwangerschaps-, geboorte- en ouderschapsverlof, is de praktijk een stuk veelzijdiger. Denk aan twee moeders, twee vaders, adoptieouders, pleegouders of wensouders die via een draagmoeder een kind krijgen.
Hebben al deze ouders dezelfde verlofrechten? En maakt het daarbij verschil wie juridisch ouder is? We zetten de belangrijkste regels op een rij.
Welke verlofrechten bestaan er rondom ouderschap?
De Wet arbeid en zorg (Wazo) kent verschillende wettelijke verlofregelingen voor werknemers die een kind krijgen of een kind in hun gezin opnemen:
Zwangerschaps- en bevallingsverlof
Een werknemer die zwanger is, heeft recht op minimaal 16 weken zwangerschaps- en bevallingsverlof. Tijdens dit verlof bestaat recht op een UWV-uitkering van 100% van het dagloon, tot het wettelijk maximumdagloon.
Calamiteitenverlof bij de bevalling
Wanneer de partner van een werknemer bevalt, heeft de werknemer recht op calamiteiten- of kortverzuimverlof. Dit verlof is bedoeld om bij de bevalling aanwezig te kunnen zijn en duurt zolang als daarvoor redelijkerwijs nodig is.
Tijdens het verlof betaalt de werkgever het loon volledig door. Het calamiteitenverlof staat los van het reguliere geboorteverlof. De werknemer hoeft de uren die tijdens de bevalling worden opgenomen dus niet van het geboorteverlof af te trekken.
Geboorteverlof en aanvullend geboorteverlof
De partner van degene die bevalt, heeft recht op eenmaal het aantal werkuren per week aan geboorteverlof. De werkgever betaalt het loon tijdens dit verlof volledig door. Het geboorteverlof moet binnen vier weken na de geboorte worden opgenomen.
Daarnaast kan de partner maximaal vijf weken aanvullend geboorteverlof opnemen, mits het reguliere geboorteverlof eerst is opgenomen. Tijdens deze periode bestaat recht op een UWV-uitkering van 70% van het dagloon, tot 70% van het maximumdagloon.
Het aanvullend geboorteverlof moet binnen zes maanden na de geboorte worden opgenomen.
Ouderschapsverlof
Werknemers die aan de wettelijke voorwaarden voldoen, hebben recht op 26 werkweken ouderschapsverlof per kind. Daarvan zijn negen weken gedeeltelijk betaald, mits deze binnen het eerste levensjaar worden opgenomen. Voor deze negen weken geldt een UWV-uitkering van 70% van het dagloon, tot 70% van het maximumdagloon.
De overige 17 weken zijn in beginsel onbetaald en kunnen worden opgenomen totdat het kind acht jaar wordt.
Adoptie- en pleegzorgverlof
Ook werknemers die een kind adopteren of een pleegkind in hun gezin opnemen, hebben onder voorwaarden recht op maximaal zes weken verlof. Tijdens dit verlof bestaat recht op een UWV-uitkering van 100% van het dagloon, tot het wettelijk maximumdagloon.
Beide ouders kunnen afzonderlijk aanspraak maken op dit verlof. Bij pleegzorg gelden aanvullende voorwaarden, waaronder dat het kind duurzaam in het gezin wordt opgenomen.
Twee vaders of twee moeders: wie is juridisch ouder?
Bij de verlofrechten rondom ouderschap speelt het juridisch ouderschap een belangrijke rol. Maar juridisch ouderschap is niet altijd hetzelfde als biologisch ouderschap. De juridische ouder is degene die volgens de wet als ouder van het kind wordt aangemerkt. Dat kan bijvoorbeeld door geboorte, erkenning, adoptie of een rechterlijke beslissing.
Bij twee moeders kan de vrouwelijke partner van de geboortemoeder onder bepaalde voorwaarden automatisch juridisch ouder worden. Dat is bijvoorbeeld mogelijk wanneer de moeders getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben en gebruik is gemaakt van een onbekende donor, waarbij aan de wettelijke bewijsvoorwaarden is voldaan. In andere situaties kan erkenning of adoptie nodig zijn.
Voor het geboorteverlof hoeft de partner overigens niet altijd juridisch ouder te zijn. Ook een partner die aan de wettelijke voorwaarden voldoet, kan hierop aanspraak maken.
Bij twee vaders ligt dat anders. Wanneer zij via een draagmoeder een kindje krijgen, worden zij niet automatisch allebei juridisch ouder. En dat kan gevolgen hebben voor hun verlofrechten.
Draagmoederschap: welke verlofrechten hebben wensouders?
De situatie van premier Jetten en zijn partner laat zien dat de bestaande verlofregelingen niet altijd aansluiten op de verschillende vormen van ouderschap.
Bij draagmoederschap draagt een vrouw een kind voor een ander, de zogenoemde wensouder of wensouders. In Nederland is de vrouw die het kind ter wereld brengt in beginsel de juridische moeder, ook wanneer het kind genetisch niet van haar is.
De wensouders worden daardoor niet automatisch allebei juridisch ouder. Afhankelijk van de omstandigheden kan bijvoorbeeld erkenning of adoptie nodig zijn om het juridisch ouderschap te regelen.
Maar wat betekent dat voor hun verlofrechten?
Het zwangerschaps- en bevallingsverlof komt toe aan degene die zwanger is en bevalt. Wensouders kunnen daar dus niet zelf aanspraak op maken.
Ook het geboorteverlof en aanvullend geboorteverlof zijn niet automatisch van toepassing. Deze regelingen zijn bedoeld voor de partner van degene die bevalt, of voor iemand die aan de wettelijke voorwaarden voor partnerschap voldoet. Twee wensvaders die via een draagmoeder een kindje krijgen, hebben daardoor niet zonder meer recht op deze verlofvormen.
Voor ouderschapsverlof ligt dat anders. Dit verlof komt niet alleen toe aan juridische ouders, maar onder voorwaarden ook aan werknemers die met het kind op hetzelfde adres wonen en duurzaam de verzorging en opvoeding op zich nemen. Ook een wensouder die nog geen juridisch ouder is, kan daardoor recht hebben op ouderschapsverlof.
Daarnaast kan adoptieverlof een rol spelen wanneer een wensouder het kind adopteert. Hiervoor gelden specifieke wettelijke voorwaarden. Het enkele feit dat een kind via een draagmoeder wordt geboren, geeft echter nog geen recht op adoptieverlof.
Welke verlofrechten wensouders precies hebben, hangt dus af van hun juridische positie en de omstandigheden. Voor werkgevers is het belangrijk om dit per situatie te beoordelen.
Wat betekent dit voor werkgevers en HR?
Voor werkgevers is het vooral belangrijk om te weten dat niet iedere werknemer die ouder wordt, automatisch recht heeft op dezelfde verlofvormen.
De gezinssamenstelling is daarbij niet doorslaggevend. Het gaat om de voorwaarden van de betreffende verlofregeling. Soms is juridisch ouderschap vereist, terwijl bij andere regelingen juist de partnerrelatie of de feitelijke verzorging van het kind bepalend is.
Krijg je als werkgever te maken met een verlofaanvraag bij adoptie, pleegzorg of draagmoederschap? Dan is het verstandig om tijdig na te gaan welke regeling van toepassing is en welke voorwaarden daarbij gelden.
Houd daarnaast rekening met eventuele aanvullende afspraken in de cao of arbeidsovereenkomst. Ook kan je als werkgever ervoor kiezen om bovenwettelijke verlofmogelijkheden aan te bieden wanneer de wettelijke regelingen en vergoedingen onvoldoende aansluiten op de situatie van een werknemer.
Nieuwe Verlofwet: wordt het straks eenvoudiger?
De verschillende verlofregelingen bieden werknemers steeds meer mogelijkheden om werk en privé te combineren. Tegelijkertijd is het stelsel behoorlijk ingewikkeld geworden, zowel voor werknemers als voor werkgevers.
Het kabinet werkt daarom aan een nieuwe Verlofwet, die de huidige Wet arbeid en zorg moet vervangen.
Het wetsvoorstel is in juni 2026 in internetconsultatie gebracht en moet de verlofregelingen overzichtelijker maken. De verschillende regelingen worden ondergebracht in drie pijlers: verlof voor ouders, verlof voor de zorg voor naasten en persoonlijk verlof.
Ook moeten aanvraagprocedures en opnametermijnen zoveel mogelijk worden gelijkgetrokken. De duur van de bestaande verlofregelingen en de hoogte van de uitkeringen blijven in beginsel ongewijzigd.
Het streven is om de nieuwe Verlofwet in 2028 in werking te laten treden. Voorlopig is het nog een wetsvoorstel. Of de wet ook voldoende oplossingen biedt voor wensouders bij draagmoederschap, is daarmee nog niet gezegd.
Contact
Heb je vragen over verlofrechten of de toepassing daarvan binnen jouw organisatie? Neem gerust contact met ons op, wij denken graag met je mee.